Ballet

Nu Alleen maar nette mensen, de verfilming van Vuijsjes gelijknamige bestseller, een dikke bioscoophit is, vindt er een herhaling van zetten plaats. Opnieuw voelen (meestens) zwarte vrouwen zich geroepen om auteur, boek en film – gooi maar op één hoop, als de zaak maar in de fik gaat! – van racisme en seksisme te betichten. (Zo las ik afgelopen maandag in de Volkskrant een column van Harriet Duurvoort die qua toon en inhoud net zo goed in 2008, ten verschijnen van Vuijsjes debuutroman, geschreven had kunnen zijn.) Ook is Vuijsje vorige week opnieuw bedreigd – alsof het er intussen helemaal bijhoort.

Wat onderbelicht is gebleven in deze discussie, is dat Vuijsje onder druk van alle commotie in interviews is gaan beweren dat hij met zijn boek bepaalde ‘taboes’ heeft blootgelegd in de Nederlandse samenleving. Daarbij is dikwijls door Vuijsje zelf, zijn uitgever en sommige critici de suggestie gewekt dat Vuijsje de eerste is geweest die het aandurfde om ironisch dan wel kwetsend over de multiculturele samenleving te schrijven.

Een onzinnige suggestie.

Laten we van Vuijsje geen edele ridder maken die omwille van the sake of literature een lans heeft gebroken op het schild van het taboe op de multiculturele samenleving.

Binnen de Vuijsje-context is Hafid Bouazza’s roman Paravion (2003) in verschillende opzichten een eye opener. Zo levert Paravion het bewijs dat Vuijsje eigenlijk niets nieuws heeft gedaan. Waar Bouazza de Marokkanen en de Nederlandse onderklasse, de white trash, ironiseert, doet Vuijsje dit met de Surinaamse en Antilliaanse gemeenschap en het intellectuele, Joodse milieu uit Amsterdam Oud-Zuid.

Toen ik gisteravond Paravion herlas, ontdekte ik een parallel in het spelen met de spanning tussen kwalijke vooroordelen en aan de werkelijkheid ontleende stereotypes. De Marokkannen die van ‘Morea’ (Marokko) in ‘Paravion’ (Amsterdam) zijn aangekomen zijn analfabeet, hebben een gebit als een rottend oerwoud en vinden alle Nederlandse vrouwen kuthoeren terwijl ze ondertussen niets liever doen dan hen bewonderen en bestijgen. En uiteraard dromen ze van een islamitische overwinning in het goddeloze Amsterdam.

De white trash is daartegenover alcoholisch, ongemanierd en smakeloos. De Hollandse café-onderklasse misbruikt de Moreanen louter voor eigen gewin en plezier. In haar ogen zijn de Moreanen weliswaar beminnelijk en exotisch maar blijven zij uiteindelijk ongewenste indringers.

Natuurlijk is Bouazza’s stijl als een ballet en leest Vuijsjes proza als een (ik citeer nu Marja Pruis) ‘klompendans’. Daarbij is Paravion gelaagder, een niet te onderschatten literaire meerwaarde. Toch is de ironische behandeling van het onderwerp van de multiculturele samenleving min of meer hetzelfde.

Dit maakt het verschil in ontvangst des te interessanter. Ik kan me niet herinneren dat Paravion zoveel stof heeft doen opwaaien als Alleen maar nette mensen. Ook is Bouazza niet met de dood bedreigd door laaiende Marokkanen of furieuze Anita’s. De discussie over Paravion bleef voornamelijk beperkt tot het literaire domein waarin Bouazza’s erudiete, negentiende eeuwse stijl en magnifieke subversie van het multiculturele discours werden geprezen.

Voorlopig roept dit alleen maar nette vragen op. Lezen Marokkanen en tokkies geen romans? Als dat zo is, zijn ze daarmee minder gecultiveerd, minder geïntegreerd? Of hebben Marokkanen en tokkies minder lange tenen dan Surinamers en Antillianen? En zijn ze daarmee dan ook minder geëngageerd, minder geëmancipeerd?

Zit engagement in de tenen?

En speelt het feit dat Vuijsje, anders dan Bouazza, meer met de autobiografische context van zijn boek heeft gekoketteerd nog een rol? Vuijsje is ‘echter’ en ‘minder literair’ dan Bouazza en dus ‘schadelijker’?

Soms denk ik stiekem; beste Marokkanen, for the sake of literature, bedreig Bouazza nog eens met een kromkris, al komt die maar van Bart Smit, al is het maar ironisch. Dan wordt eindelijk een echte schrijver bedreigd en is het bewijs dat goede literatuur er toe doet opnieuw geleverd.

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *